Menu & Search

Wat ik leerde van Socrates (op Sneakers)

Wat ik leerde van Socrates (op Sneakers)

Het boek Socrates op Sneakers is zo'n boek dat je elke paar jaar weer moet lezen. Wat ik leerde van deze praktische filosofische gids.


Eén van mijn goede voornemens voor 2021 is ‘meer lezen’. En om dat SMART te maken heb ik daarvan gemaakt dat ik elke maand een boek wil lezen dit jaar. Het lukt aardig: inmiddels zit ik op zes en zijn een paar in ontwikkeling. Van moeilijke literatuur tot young adult of boeken over persoonlijke ontwikkeling. Hier vind je wat ik lees en wat ik graag wil lezen.

Een boek dat al een tijd op mijn lijst stond, was Socrates op Sneakers van Elke Wiss. Dit boek is een praktische gids en gaat over het stellen van filosofische vragen. Aangezien dat mijn beroep is en ik vind dat je altijd moet proberen bij te blijven leren, voelde ik me bijna verplicht het te lezen. Nu ik het gelezen heb voel ik me verplicht jullie je ook verplicht te laten voelen. Het is namelijk een steengoed boek.

Het is zo’n boek dat je elke paar jaar weer even zou moeten lezen. Wiss bespreekt door middel van theorie, praktische voorbeelden, opdrachten en handvatten hoe je op een socratische manier vragen stelt. Zonder al teveel weg te geven, deel ik graag vijf dingen die ik leerde van ‘t boek. Meer moet je zelf gaan lezen. Informatief, praktisch én grappig. En onwijs leerzaam, dus. Aanrader, Socrates op Sneakers. #nospon

Weet dat je niets weet

Het is 2021 en dankzij de enorme hoeveelheid informatie die we voorhanden hebben, denken we dat we alles weten. Dat is precies wat het is: we hebben het voorhanden. Hebben we het ook terhanden? Kortom: gebruiken we die informatie goed? Dat is oprecht de vraag. We denken dat we onwijs veel weten, maar eigenlijk weten we heel weinig. Van heel veel dingen weten we een beetje, duiken we echt de diepte in? Waarschijnlijk gaan jij en ik nooit de geheimen van het universum ontrafelen en ook niet ontdekken hoe het fenomeen ‘mens’ in elkaar zit. De kans is ook vrij klein dat wij samen wereldvrede gaan regelen. In de woorden van Jon Snow: You know nothing.

Dat is precies het probleem: we denken dat we alles weten. Daardoor zijn we bevooroordeeld als we een gesprek voeren. We denken het antwoord op de vraag die we stellen al te weten, waardoor we niet echt meer luisteren. Daarbij denken we dat wat we hebben gezien of gehoord de waarheid is, dus waarom nog luisteren naar de rest? Terwijl het vaak meer een gevalletje klok-klepel is. Maar goed: we weten het al dus waarom nog luisteren?

Waarom dan?

Hier komt nog wat bij: het is soort van gênant iets niet te weten. Iedereen weet altijd alles en de wereld om ons heen wordt slimmer en slimmer. Als wij iets niet weten, voelen we ons dom en idioot. Een dwaas als we vragen om tekst en uitleg of de waarom-vraag stellen. We hebben de neiging om te doen alsof zodat we niet voor schut staan. Voor je gesprek niet ideaal. Je stopt met luisteren om niet voor gek te staan.

Het voorbeeld dat Wiss gebruikt, is mijn favoriete voorbeeld. Kinderen. Kinderen zijn fantastisch. Ze weten dat ze niks weten en ze zullen doorvragen tot wij zeggen dat ze nu even op moeten houden. Eigenlijk is dat heel stom. En dom. Blijf de vragen van kinderen beantwoorden en blijf zelf vragen waarom iets zo is. Hoe het kan. Wat er aan de hand is. Weet dat je niks weet. Het zorgt voor een open blik. Socrates deed dit ook. Tot irritatie van sommigen aan toe.

Kleine waarschuwing: het is niet makkelijk. Vooral wanneer je net als ik best een beetje trots bent. Onhandig trekje, lastig af te leren ook.

Jij bent niet belangrijk

Sorry, maar jij bent niet belangrijk. Niet in dit specifieke geval. Het is zowel verdrietig als een opluchting om je te realiseren dat de wereld door blijft draaien zonder jou en waarschijnlijk niets volledig in zal storten als je er van het ene op het andere moment niet meer bent. Ja, je bent belangrijk voor de mensen om je heen. Vrienden, je collega’s, je sociale omgeving en hopelijk je familie. Wanneer het op vragen stellen aankomt, ben jij niet belangrijk. Niet op dat moment, althans.

Daar gaat het vaak mis. In een gesprek zijn we vaak geneigd te antwoorden met onze eigen ervaringen of gedachten ergens over. We luisteren, vergeten wat iemand heeft gezegd en beginnen vervolgens met ons eigen verhaal. Wanneer iemand vertelt dat ‘ie een vakantie naar Hawaii heeft geboekt, zullen vele antwoorden met ‘Oh leuk, Hawaii is fantastisch, ik ben daar ook geweest en…’ – daarna volgt een lang verhaal. Best onaardig. We vergeten waarom we het over Hawaii hebben omdat we helemaal in onze eigen herinneringen zitten.

In plaats daarvan kun je ook antwoorden met ‘Wat leuk, waarom Hawaii? Waar ga je heen en wat zijn je plannen daar?’ Wees geïnteresseerd in je gesprekspartner. Het begint met luisteren. Echt luisteren naar degene die tegenover je zit. Je moet niet bezig zijn met je eigen to do-lijst terwijl iemand tegen je praat. Focus op degene die praat en vergeet jezelf. Jij bent nu even niet belangrijk. Moeilijk, ik weet het. Oefening baart kunst. Train je innerlijke Socrates door het te proberen.

Wees niet emotioneel

We willen allemaal ‘echt’ en ‘authentiek’ zijn. Het is leuk als iemand lekker zichzelf is. Helemaal op social media. We doen alsof we heel erg uniek en onszelf zijn, terwijl deze authenticiteit wordt gefilterd. Onze emoties willen we delen, empathisch overkomen en bovenal willen we leuk gevonden worden. Wat is er nou fijner dan wanneer iemand bevestigt dat je emoties terecht zijn en lekker met je meepraat?

Als het aankomt op vragen stellen, moet je dat even uitzetten. Wees niet empathisch. Voel niet mee met degene die jou iets vertelt. Bevestig niet of emoties terecht zijn of niet. Je hoeft niet te benadrukken dat iets slecht is, je hoeft geen medelijden te hebben. Volgens Wiss is empathie een hele slechte raadgever. Tijdens een interview, sollicitatiegesprek of als iemand je advies wil, wil je helemaal niet empathisch zijn. Je wil de juiste vragen stellen. Soms is het beter een bepaalde afstand te bewaren. Daarvoor hoef je niet te veranderen in een robot, wel dat je het op een andere manier bekijkt dan de persoon die aan het woord is.

Kleine disclaimer: het is goed om te weten wanneer je emotioneel mag zijn en wanneer een gepaste afstand juist op z’n plaats is. Laat je innerlijke Socrates niet te ver gaan. Maar vooral op zakelijk vlak kan ik aanraden een bepaalde afstand te bewaren en misschien zelfs af en toe even de advocaat van de duivel uit te hangen.

Socrates oordeelt niet

Oké, het is belangrijk om te oordelen, schrijft Wiss. Je hebt oordelen nodig om te overleven. Je moet oordelen over welke boodschappen je deze week koopt, of je links of rechts gaat en of je deze week bij je ouders op bezoek gaat of toch volgende week? Je oordeelt ook over grotere dingen: ga je een huis kopen, solliciteren op die droombaan of juist stoppen met voor een baas werken om voor jezelf te beginnen? Of ga je zelfs verhuizen naar een ander land?

Wat we wel doen, is te snel en te ongenuanceerd oordelen, schrijft ze. En daar moeten we nou een keertje vanaf. In het Engels noemt men dat de confirmation bias. We hebben al een oordeel gevormd dus het is waar. Daarom zien we dingen soms anders dan ze zijn. We willen dat iets graag zo is, dus we oordelen daarnaar en negeren de dingen die aantonen dat het misschien niet zo is.

Ook in gesprekken is dat een dingetje. Je moet van die confirmation bias af. De dingen waarvan je denkt dat ze waar zijn loslaten. Open zijn, luisteren. En als je dan oordeelt, kom met een goed argument. Waarom is jouw oordeel waar? Zoals Wiss in Socrates op Sneakers schrijft: wees verantwoordelijk als je oordeelt. En wees objectief. Probeer dingen in een nieuw licht te zien. Begin met een mentale schone lei. Veroordeel niet direct wat je gesprekspartner zegt. Laat de oordelen gewoon gaan. Ja, natuurlijk schieten ze je hoofd binnen. Accepteer dat die gedachten er zijn en laat ze wegvliegen. Merk op dat ze er zijn en sluit ‘t af met een ‘ok, joe!’.

Er zijn slechte vragen

Sorry, nog meer slecht nieuws. Er zijn slechte vragen. We roepen altijd dat ze niet bestaan, maar ze bestaan wel degelijk. Het betekent overigens niet dat die vragen niet legitiem zijn. Ze worden wel slecht gesteld. Meestal los je dat op met de vragen op een andere manier formuleren. Een vraag als: ‘Dat was echt een saaie meeting, hè?’ is geen vraag. Je wil gewoon horen dat het een saaie meeting was. Een betere vraag is: ‘Wat vonden jullie van de meeting?’ Of gewoon even melden dat je de meeting saai vond. Mag ook van Socrates.

Het antwoord moet niet al in de vraag zitten. Dat kan wel, wanneer je wil bevestigen dat iemand iets gezegd heeft. Om het verhaal samen te vatten bijvoorbeeld, zo krijg je voor jezelf en de spreker duidelijk of jullie elkaar begrijpen. Het antwoord kan ook in de vraag zitten als je wil dat iemand het met je eens is, of wanneer je boos bent op diegene. In een goed gesprek zou ik toch gaan voor een open, objectieve en vriendelijke manier van vragen. Dat maakt je gesprekken beter. En vraag eens wat vaker ‘waarom’. Socratisch vragen stellen verrijkt het gesprek vaak en maakt je leven wat mooier.

Lees ook: Zo ontwikkel je een goed (bedrijfs)concept

Is er iemand die je graag terug zou zien in een interview, heb je een gouden boekentip of is er een onderwerp waarvan je wil dat ik erin duik? Stuur me een berichtje via info@ingelisedevries.nl!

Samenwerken? Check ingelisedevries.nl.

Mijn Engelse artikelen lees je op Medium.

Alle verhalen op dit blog schrijf ik vrijwillig. Vind je het tof om te lezen en wil je daar wat tegenover stellen? Via PayPal kun je een zelf te bepalen bedrag naar mij overmaken.